سی تی اسکن چیست؟ راهنمای کامل انواع CT، ماده حاجب و آمادگی قبل از سی تی
در این راهنما با سی تی اسکن، انواع بررسیهای CT، تفاوت سی تی با و بدون ماده حاجب، کاربرد ماده حاجب، توصیههای قبل از CT با تزریق و نکات مهم پس از انجام آن آشنا میشوید.
سی تی اسکن چیست؟
سی تی اسکن یا Computed Tomography (CT) یکی از روشهای تصویربرداری پزشکی است که با استفاده از اشعه ایکس و پردازش کامپیوتری، تصاویر مقطعی و بسیار دقیق از داخل بدن ایجاد میکند. این تصاویر را میتوان در نماهای مختلف بازسازی کرد و در بسیاری از موارد تصاویر سهبعدی نیز به دست آورد.
تصاویر مقطعی دقیق
CT امکان بررسی دقیق اندامها، استخوانها، بافت نرم و عروق را در برشهای متعدد فراهم میکند.
سرعت بالا
انجام بسیاری از CTها سریع است و در شرایط اورژانسی برای بررسی آسیبها و خونریزی داخلی کاربرد زیادی دارد.
ارزیابی دقیقتر
در صورت نیاز، تصاویر در صفحات مختلف بازسازی میشوند تا ساختار مورد نظر بهتر بررسی شود.
سی تی اسکن چگونه انجام میشود؟
بیمار معمولاً روی تخت متحرک دستگاه دراز میکشد و تخت از داخل حلقه دستگاه عبور میکند. در زمان تصویربرداری باید تا حد امکان بیحرکت بمانید و در بعضی بررسیهای قفسه سینه یا شکم، ممکن است از شما خواسته شود برای چند ثانیه نفس خود را حبس کنید.
انواع سی تی اسکن
CT را میتوان بر اساس عضو مورد بررسی، هدف بالینی و استفاده یا عدم استفاده از ماده حاجب دستهبندی کرد. نوع دقیق CT باید بر اساس درخواست پزشک و سؤال تشخیصی تعیین شود.
برای بررسی مواردی مانند خونریزی، آسیبهای سر، سکته و برخی تغییرات ساختاری مغز و جمجمه.
برای ارزیابی ریهها، مدیاستن، پلور، عروق و برخی بیماریهای قفسه سینه.
برای بررسی اندامهای شکمی و لگنی و در شرایط مختلف مانند درد شکم، سنگها، التهابها و تودهها.
برای بررسی مهرهها، شکستگیها، تغییرات استخوانی و در برخی شرایط ارزیابی ساختارهای اطراف ستون فقرات.
با تزریق ماده حاجب یددار انجام میشود و برای بررسی عروق و مشکلاتی مانند تنگی یا آنوریسم کاربرد دارد.
در برخی کاربردهای مشخص، از پروتکلهای کمدوز برای کاهش میزان تابش استفاده میشود؛ از جمله برخی برنامههای غربالگری ریه.
با پروتکل و بازسازیهای مناسب برای بررسی دقیقتر الگوی بافت ریه در برخی بیماریهای منتشر ریوی.
در برخی بیماران برای ارزیابی عروق کرونر و ساختارهای قلبی با پروتکل اختصاصی و معمولاً همراه ماده حاجب انجام میشود.
یا کولونوسکوپی مجازی؛ روشی تصویربرداری برای بررسی روده بزرگ که نیازمند آمادهسازی اختصاصی روده است.
با آمادهسازی و ماده خوراکی مخصوص برای بررسی دقیقتر روده باریک و برخی بیماریهای التهابی یا ساختاری.
ماده حاجب چیست و چه کاری انجام میدهد؟
ماده حاجب یا Contrast Material مادهای است که در برخی بررسیهای تصویربرداری برای افزایش تفاوت بین ساختارهای مختلف بدن استفاده میشود. ماده حاجب «رنگ» دائمی اندامها نیست و خودش اشعه تولید نمیکند؛ بلکه باعث میشود بعضی بافتها، اندامها یا عروق در تصاویر CT بهتر از بافتهای اطراف قابل تشخیص باشند.
ماده حاجب وریدی
معمولاً از طریق رگ تزریق میشود و میتواند عروق و برخی اندامها و ضایعات را واضحتر نشان دهد.
ماده حاجب خوراکی
در برخی بررسیهای شکم و روده برای بهتر مشخص شدن مسیر و دیواره دستگاه گوارش استفاده میشود.
هدف از تزریق
کمک به رادیولوژیست برای تشخیص بهتر عروق، التهاب، برخی تودهها و تفاوت میان ساختارهای بدن.
انواع ماده حاجب مورد استفاده در CT
| نوع | روش مصرف | کاربرد کلی |
|---|---|---|
| مواد حاجب یددار | معمولاً تزریق وریدی یا در شرایط خاص روشهای دیگر | برجستهتر کردن عروق و افزایش وضوح برخی اندامها و ضایعات در CT |
| سولفات باریم | معمولاً خوراکی یا در برخی بررسیها به صورت رکتال | کمک به مشخص شدن بخشهایی از دستگاه گوارش |
انتخاب ماده حاجب، مقدار و روش مصرف به نوع بررسی، شرایط بیمار و پروتکل مرکز تصویربرداری بستگی دارد.
آمادگی قبل از سی تی اسکن با ماده حاجب
آمادگی دقیق به نوع CT و پروتکل مرکز تصویربرداری بستگی دارد. بنابراین دستور مرکز را در اولویت قرار دهید. برای بسیاری از CTهای با تزریق ممکن است از بیمار خواسته شود چند ساعت قبل از انجام بررسی غذا نخورد؛ اما مدت ناشتایی برای همه CTها یکسان نیست.
اگر قبلاً به ماده حاجب واکنش داشتهاید، حتماً پیش از انجام CT به پزشک و مرکز تصویربرداری اطلاع دهید.
اگر بیماری کلیوی یا سابقه کاهش عملکرد کلیه دارید، حتماً پیش از تزریق مطرح کنید؛ ممکن است ارزیابی عملکرد کلیه لازم باشد.
فهرست داروهای مصرفی و بیماریهای زمینهای خود را در اختیار پزشک یا مرکز قرار دهید.
در صورت ابتلا به دیابت یا بیماری تیروئید، قبل از CT با تزریق به مرکز اطلاع دهید تا دستور مناسب برای شما تعیین شود.
اگر احتمال بارداری وجود دارد، حتماً پیش از تصویربرداری اطلاع دهید تا ضرورت و روش مناسب بررسی شود.
ممکن است لازم باشد زیورآلات و برخی وسایل فلزی را قبل از تصویربرداری خارج کنید تا کیفیت تصاویر مختل نشود.
چه کسانی باید قبل از تزریق ماده حاجب حتماً اطلاع دهند؟
- افرادی که قبلاً به ماده حاجب واکنش نامطلوب یا حساسیتی داشتهاند.
- افراد مبتلا به بیماری یا اختلال عملکرد کلیه.
- افراد مبتلا به بیماریهای مهم زمینهای مانند دیابت یا مشکلات تیروئید.
- افرادی که داروهای خاص مصرف میکنند؛ تصمیم درباره ادامه یا تغییر دارو باید توسط پزشک یا مرکز تصویربرداری انجام شود.
- افرادی که احتمال بارداری دارند.
- افرادی که سابقه واکنشهای شدید دارویی یا حساسیتهای مهم دارند.
در افراد دارای اختلال شدید عملکرد کلیه، استفاده از مواد حاجب یددار نیازمند توجه ویژه است. پزشک با در نظر گرفتن ضرورت CT، وضعیت کلیه و سایر عوامل خطر درباره انجام CT با تزریق تصمیم میگیرد.
بعد از سی تی اسکن با ماده حاجب چه کنیم؟
مایعات
در صورت نداشتن محدودیت پزشکی برای مصرف مایعات، مصرف مناسب مایعات پس از بررسی میتواند به دفع ماده حاجب کمک کند.
علائم غیرعادی
اگر پس از تزریق دچار علائم شدید یا غیرمعمول شدید، سریعاً به پزشک یا مرکز درمانی اطلاع دهید.
گزارش و تصاویر
گزارش رادیولوژی و تصاویر CT برای تصمیمگیری پزشک درباره ادامه روند تشخیص و درمان اهمیت دارند.
آیا سی تی اسکن خطرناک است؟
CT از اشعه ایکس استفاده میکند و بنابراین مانند هر بررسی مبتنی بر اشعه، میزان تابش باید متناسب با نیاز پزشکی باشد. در پزشکی، انتخاب CT زمانی انجام میشود که اطلاعات تشخیصی آن برای بیمار مفید باشد. در کودکان و بارداری، ضرورت انجام بررسی باید با دقت بیشتری ارزیابی شود.
سؤالات متداول سی تی اسکن
آیا همه سی تی اسکنها با تزریق انجام میشوند؟
خیر. بعضی CTها بدون ماده حاجب انجام میشوند و در برخی دیگر ماده حاجب وریدی یا خوراکی به تشخیص پزشک و نوع بررسی کمک میکند.
ماده حاجب CT همان «رنگ» است؟
خیر. ماده حاجب بهطور موقت نحوه عبور و تضعیف اشعه ایکس را تغییر میدهد و باعث میشود بعضی ساختارها در تصویر بهتر از محیط اطراف قابل تشخیص باشند.
قبل از CT با تزریق چند ساعت باید ناشتا باشیم؟
زمان ناشتایی به نوع CT و دستور مرکز بستگی دارد و برای همه بررسیها یکسان نیست. دستور مرکز تصویربرداری خود را دقیقاً رعایت کنید.
اگر قبلاً به ماده حاجب حساسیت داشته باشم چه کار کنم؟
حتماً قبل از CT اطلاع دهید. بر اساس نوع واکنش قبلی، ضرورت بررسی و شرایط بیمار، پزشک ممکن است اقدامات پیشگیرانه یا روش تصویربرداری دیگری را در نظر بگیرد.
آیا بیماری کلیه روی تزریق ماده حاجب تأثیر دارد؟
بله. در افراد دارای اختلال عملکرد کلیه، تصمیمگیری درباره ماده حاجب یددار باید با توجه به وضعیت کلیه و ضرورت انجام CT انجام شود و ممکن است بررسی عملکرد کلیه پیش از تزریق لازم باشد.
CT آنژیوگرافی چیست؟
CT آنژیوگرافی یا CTA نوعی CT است که معمولاً با تزریق ماده حاجب یددار انجام میشود تا عروق خونی با وضوح بیشتری دیده شوند و مواردی مانند تنگی، انسداد یا آنوریسم بررسی شوند.
گزارش سی تی اسکن شما؛ سریع، دقیق و آنلاین با سیناپکس
به محض انجام سی تی اسکن، کافی است کد لینک پکس خود را در سامانه سیناپکس ارسال کنید. تصاویر شما برای بررسی تخصصی در اختیار رادیولوژیستهای منتخب قرار میگیرد و ریپورت در کمتر از ۶ ساعت آماده میشود.
اگر ریپورت سی تی اسکن دارید و میخواهید تصویربرداری شما توسط بهترین رادیولوژیستهای کشور گزارش شود، از طریق سامانه سیناپکس اقدام کنید.
ورود به سامانه سیناپکس و ارسال لینک پکسمنابع معتبر
- RadiologyInfo – Computed Tomography (CT)
- RadiologyInfo – Contrast Materials & Patient Safety
- RadiologyInfo – CT Angiography
- RadiologyInfo – Chest CT
این صفحه با هدف آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک و رادیولوژیست نیست. نوع CT، نیاز به ماده حاجب و نحوه آمادگی باید بر اساس شرایط هر بیمار و دستور مرکز تصویربرداری تعیین شود.